پایگاه خبری و تحلیلی اقتصاد و بیمه اخبار ، مجامع و تحلیل بورس ، بانک و بیمه
تغییرات اقلیمی از مرزهای یک نگرانی صرفا زیستمحیطی فراتر رفته و اکنون به یکی از نیروهای پیشران اصلی در اقتصاد جهانی بدل شده است. همانگونه که نفت، فناوری دیجیتال و هوش مصنوعی هر یک در مقطعی مسیر توسعه اقتصاد جهان را تغییر دادند، امروز افزایش دمای زمین در حال خلق بازاری تازه است؛ بازاری که در آن کشورها با تبدیل بحرانهای اقلیمی به فرصتهای تجاری، مزیتهای رقابتی جدیدی برای خود میسازند.
به نظر میرسد تایلند با بهرهگیری از موج گرمای بیسابقه اروپا، نشان داده است که آینده اقتصاد بیش از آنکه بر منابع طبیعی استوار باشد، بر توانایی مدیریت و تجاریسازی پیامدهای تغییرات اقلیمی تکیه خواهد داشت.
هر دوره از تحولات بزرگ اقتصادی جهان با ظهور یک موتور محرک تازه همراه بوده است. در گذشته، اقتصاد جهانی حول محور نفت شکل گرفت و کشورهای دارای ذخایر هیدروکربنی، نقش تعیینکنندهای در مناسبات سیاسی و تجاری ایفا میکردند. با گسترش اینترنت، اقتصاد دیجیتال جایگاه ویژهای پیدا کرد و در سالهای اخیر نیز هوش مصنوعی به مهمترین عامل تغییر مدلهای کسبوکار و رقابت میان اقتصادهای بزرگ تبدیل شده است.
اکنون اما نشانههای ظهور پارادایمی تازه به چشم میخورد؛ پارادایمی که کارشناسان از آن با عنوان اقتصاد اقلیمی یاد میکنند. در این الگوی جدید، تغییرات آبوهوایی دیگر صرفا تهدیدی برای محیط زیست یا امنیت غذایی نیست، بلکه به عاملی اثرگذار بر سرمایهگذاری، تجارت، الگوهای مصرف و توسعه فناوری تبدیل شده است. به بیان دیگر، افزایش دمای زمین در حال خلق بازارهایی است که تا چند سال پیش وجود خارجی نداشتند.
گرمای اروپا؛ فرصت طلایی تایلند
در تابستان ۲۰۲۶، بخش بزرگی از اروپا بار دیگر با موجی کمسابقه از گرما روبهرو شده؛ شرایطی که کشورهای فرانسه، آلمان، اسپانیا و ایتالیا را با چالشهای جدی مواجه کرده است. افزایش دما، ضعف زیرساختهای ساختمانی این کشورها را نیز آشکار ساخت؛ زیرا اغلب واحدهای مسکونی اروپا برای حفظ گرما در زمستان طراحی شدهاند و در نتیجه، در روزهای گرم تابستان به فضایی تبدیل میشوند که گرما را در خود نگه میدارند.
همین مسئله، تقاضا برای انواع تجهیزات سرمایشی، کولرهای قابل حمل و سامانههای تهویه مطبوع را به شکل بیسابقهای افزایش داد؛ بازاری که تایلند با سرعتی قابلتوجه وارد آن شده است.
تایلند که یکی از قطبهای اصلی تولید تجهیزات تهویه مطبوع در جهان محسوب میشود، توانست این بحران اقلیمی را به یک فرصت صادراتی ارزشمند تبدیل کند. تنها در ماه می ۲۰۲۶، صادرات کولر و تجهیزات سرمایشی این کشور به بازار اروپا بیش از ۴۱ درصد افزایش یافت و طی پنج ماه نخست همین سال، صدها میلیون دلار درآمد ارزی برای اقتصاد تایلند به همراه آورد.
درآمدزایی از بحران؛ فراتر از صادرات
نکته قابلتوجه در همین رابطه تایلند تنها به افزایش صادرات اکتفا نکرد. همزمان با تشدید گرمای اروپا، این کشور با بازتعریف فصل بارندگی خود به عنوان مقصدی خنکتر برای گردشگران اروپایی، کمپینهای گستردهای را برای جذب مسافران راهاندازی کرد.
به این ترتیب، یک بحران جهانی به دو بازار سودآور یعنی صادرات تجهیزات سرمایشی و رونق گردشگری فصلی تبدیل شد. این تجربه نشان میدهد در اقتصاد اقلیمی، موفقیت تنها به تولید کالا محدود نمیشود، بلکه این توانایی تبدیل یک پدیده اقلیمی به فرصتهای متنوع اقتصادی است که مزیت رقابتی کشورها را تعیین خواهد کرد.
چرا اروپا برای موج گرمای شدید آماده نبود؟
اگرچه ثبت دمای ۴۵ درجه سانتیگراد در کشورهایی مانند هند پدیدهای نسبتا عادی به شمار میرود اما اروپا هرگز زیرساختهای خود را برای چنین شرایطی طراحی نکرده است.
اقلیم سرد این قاره طی دهههای گذشته باعث شده معماری شهری، مصالح ساختمانی و حتی استانداردهای ساختوساز با هدف حفظ گرمای داخلی شکل بگیرند. در نتیجه، استفاده از سیستمهای تهویه مطبوع هیچگاه ضرورتی عمومی محسوب نمیشد و در بسیاری از کشورها، کولر همچنان کالایی لوکس به شمار میرفت.
اکنون اما تغییرات اقلیمی این معادله را برهم زده است. تداوم موجهای گرمای شدید موجب شده تجهیزات سرمایشی از یک کالای رفاهی به ضرورتی برای حفظ کیفیت زندگی تبدیل شوند؛ تغییری که بازار جدیدی را پیش روی تولیدکنندگان جهانی گشوده است.
بازارهایی که بحرانها میسازند
بررسی روند تحولات اقتصاد جهانی نشان میدهد بسیاری از بزرگترین بازارهای امروز، محصول مستقیم بحرانهای دیروز هستند.
همهگیری ویروس کرونا با تعطیلی گسترده کسبوکارها و مراکز آموزشی، زمینه رشد کمسابقه پلتفرمهای ارتباطی و دورکاری را فراهم کرد و شرکتهایی مانند «Zoom»، «Microsoft Teams» و «Google Meet» را به بازیگران اصلی اقتصاد دیجیتال تبدیل ساخت.
در ادامه، جنگ روسیه و اوکراین ساختار تجارت جهانی انرژی را دگرگون کرد و اروپا را به سمت افزایش واردات گاز طبیعی مایع از کشورهایی مانند آمریکا و قطر سوق داد.
همچنین تشدید نگرانیها درباره انتشار گازهای گلخانهای، بازار خودروهای الکتریکی را متحول کرد و شرکتهایی همچون تسلا و «BYD» را رهبران صنعت خودروسازی جهان ساخت.
از سوی دیگر، افزایش مصرف برق ناشی از موجهای گرما، سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی، سامانههای ذخیره انرژی و فناوریهای نوین تولید برق را به شکل چشمگیری افزایش داده است. در هین حال، بحران کمآبی نیز بازار گستردهای برای فناوریهای شیرینسازی آب، بازیافت پساب و سامانههای هوشمند مدیریت منابع آبی ایجاد کرده است.
اقتصاد اقلیمی چگونه جهان را تغییر میدهد؟
اقتصاد اقلیمی را میتوان اقتصادی دانست که در آن تغییرات آبوهوایی، رفتار مصرفکنندگان، جریان سرمایه و مسیر توسعه فناوری را تعیین میکند.
در چنین فضایی، صنعت ساختمان به سمت استفاده از مصالح هوشمند مقاوم در برابر گرما حرکت خواهد کرد، شرکتهای بیمه مدلهای جدید ارزیابی ریسکهای اقلیمی را توسعه خواهند داد و فناوریهای مرتبط با مدیریت منابع آب، مقصد بخش بزرگی از سرمایهگذاریهای آینده میشوند.
این روند نشان میدهد ارزشآفرینی در اقتصاد آینده بیش از آنکه به در اختیار داشتن منابع طبیعی وابسته باشد، به توسعه فناوریهایی بستگی خواهد داشت که بتوانند پیامدهای تغییرات اقلیمی را به فرصتهای اقتصادی تبدیل کنند.
هند در آستانه یک فرصت راهبردی
هند نیز طی سالهای اخیر تلاش کرده جایگاه خود را در زنجیره جهانی تولید تجهیزات سرمایشی ارتقا دهد. اجرای طرح « Made in India» و سیاستهای حمایتی دولت، بسیاری از شرکتهای بینالمللی را به توسعه خطوط تولید در این کشور ترغیب کرده است.
چنانچه روند افزایش تقاضای اروپا برای تجهیزات سرمایشی ادامه یابد، هند میتواند به یکی از بازیگران مهم این بازار تبدیل شود. با این حال، رقابت با تولیدکنندگان قدرتمندی همچون چین و تایلند مستلزم افزایش مقیاس تولید، کاهش هزینهها، ارتقای بهرهوری انرژی و ایجاد زنجیره تامین پایدار خواهد بود.
عصر جدید ثروتآفرینی
آنچه امروز برای اروپا به عنوان بحرانی ناشی از تغییرات اقلیمی شناخته میشود، برای اقتصادهایی مانند تایلند به سکوی پرتابی برای افزایش صادرات، جذب گردشگر و توسعه صنایع جدید تبدیل شده است. این منطق تهدید و فرصت در سایر حوزهها نیز صادق است. به عنوان نمونه کمبود آب، بازار تاسیسات شیرینسازی را رونق بخشیده، سیلهای مکرر، صنعت بیمه مرتبط با تغییرات اقلیمی را توسعه داده و گرمایش مداوم زمین، فناوریهای سرمایشی را به راهبردیترین صنعت قرن تبدیل کرده است.
به طور کلی رقابت کشورهای جهان در حوزه اقتصاد به تدریج از مالکیت منابع به مالکیت راهبردها در حال تغییر است. در اقتصاد آینده، برندگان صرفا کشورهایی نخواهند بود که نفت، گاز یا مواد معدنی بیشتری در اختیار دارند؛ بلکه اقتصادهایی دست بالا را خواهند داشت که بتوانند با اتکا به نوآوری، فناوری و سیاستگذاری هوشمند، تهدیدهای اقلیمی را به موتورهای جدید رشد و خلق ثروت تبدیل کنند. شاید به همین دلیل، مهمترین دارایی راهبردی جهان در دهههای آینده نه یک میدان نفتی، بلکه توانایی کشورها در تجاریسازی تغییرات اقلیمی باشد.
